آلودگی هوا، تهدیدی جهانی است که نه تنها بر سلامت عمومی، بلکه بر سلامت مو و پوست سر نیز تأثیر میگذارد. مو به طور مداوم در معرض ذرات معلق، گازهای سمی و آلایندههای محیطی قرار دارد. این مقاله به 5 مورد اصلی از تأثیرات مخرب آلودگی هوا بر مو و پوست سر میپردازد و مکانیسمهای علمی این آسیبها را به طور خلاصه تشریح میکند.
1. افزایش استرس اکسیداتیو و آسیب رادیکالهای آزاد:
- آلایندههای هوا، به ویژه ذرات معلق فوقالعاده ریز (PM2.5) و فلزات سنگین، حاوی ترکیبات پیشاکسیدانی هستند. وقتی این آلایندهها بر روی پوست سر و مو قرار میگیرند، با سلولهای فولیکول مو و پروتئینهای ساختاری مو (مانند کراتین) واکنش نشان داده و منجر به تولید بیش از حد رادیکالهای آزاد (Reactive Oxygen Species – ROS) میشوند. رادیکالهای آزاد مولکولهای بسیار واکنشپذیری هستند که به دنبال الکترون برای پایداری میگردند و در این فرآیند، به مولکولهای زیستی حیاتی مانند پروتئینها و لیپیدها آسیب میرسانند. این پدیده به نام استرس اکسیداتیو شناخته میشود. آلودگی هوا
- تأثیر بر مو: استرس اکسیداتیو به طور مستقیم به پیوندهای دیسولفیدی کراتین، که مسئول استحکام و ساختار مو هستند، آسیب میرساند. در نتیجه، موها ضعیف، کدر، خشک، شکننده و مستعد شکستگی میشوند. علاوه بر این، رادیکالهای آزاد میتوانند به سلولهای ملانوسیت (تولیدکننده رنگدانه مو) آسیب رسانده و منجر به سفید شدن زودرس مو گردند. در پوست سر، استرس اکسیداتیو به سلولهای فولیکول مو آسیب رسانده و چرخه طبیعی رشد مو را مختل میکند.آل
5 تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مو: چالشها و مکانیسمهای آسیبرسان
ودگی هوا
2. آسیب به سد دفاعی پوست سر و ایجاد التهاب:
- پوست سر دارای یک سد دفاعی فیزیکی و شیمیایی (شامل لایه لیپیدی) است که از آن در برابر عوامل خارجی محافظت میکند. آلایندههای هوا میتوانند با تضعیف این سد دفاعی، به ساختار لیپیدی آسیب رسانده و نفوذپذیری پوست سر را افزایش دهند. این امر باعث میشود مواد محرک و آلایندهها به لایههای عمیقتر پوست نفوذ کنند. تجمع ذرات و مواد شیمیایی همچنین میتواند منافذ پوست سر را مسدود کرده و محیطی برای رشد میکروارگانیسمها فراهم آورد. در پاسخ به این تهاجم، سیستم ایمنی پوست سر فعال شده و منجر به آزاد شدن واسطههای التهابی (مانند سیتوکینها) میشود.
- تأثیر بر مو: آسیب به سد دفاعی و التهاب مزمن پوست سر، خود را با علائمی نظیر خشکی، خارش، قرمزی و حساسیت نشان میدهد. این التهاب میتواند به طور مستقیم به فولیکولهای مو آسیب رسانده و منجر به تضعیف مو و افزایش ریزش آن (مانند تلوژن افلوویوم) گردد. همچنین، اختلال در عملکرد غدد سباسه میتواند به تولید بیش از حد چربی (موی چرب) یا خشکی شدید همراه با شوره منجر شود.
5 تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مو چالشها و مکانیسمهای آسیبرسان
3. رسوب ذرات و تجمع مواد شیمیایی بر روی مو:
- ذرات معلق هوا، به خصوص آنهایی که دارای بار الکتریکی هستند، به راحتی به سطح مو و پوست سر میچسبند. علاوه بر ذرات، ترکیبات آلی فرار و فلزات سنگین نیز میتوانند بر روی ساقه مو و پوست سر رسوب کنند. این رسوبات به مرور زمان، به ویژه در افرادی که به طور منظم موهای خود را نمیشویند، تجمع مییابند و یک لایه نازک و نامرئی را بر روی مو ایجاد میکنند.
- تأثیر بر مو: تجمع این ذرات و مواد شیمیایی باعث سنگین شدن مو، کاهش حجم طبیعی، کدری، از بین رفتن درخشندگی و ایجاد ظاهری کثیف و چرب حتی پس از شستشو میشود. این لایه رسوبکرده، علاوه بر ایجاد جلوه ناخوشایند، میتواند با ایجاد یک سد فیزیکی، مانع از نفوذ مواد مغذی از محصولات مراقبت از مو به ساقه مو شود و به طور غیرمستقیم، به تحریک و التهاب فولیکولها کمک کند که در نهایت میتواند به تضعیف و ریزش مو منجر شود.
5 تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مو چالشها و مکانیسمهای آسیبرسان
4. کاهش پروتئینهای ساختاری و لیپیدهای حیاتی مو:
- آلایندههای خاصی مانند ازن (O3) و اکسیدهای نیتروژن (NOx)، دارای خاصیت اکسیداتیو قوی هستند و میتوانند به طور مستقیم به اجزای کلیدی ساختار مو آسیب برسانند. این آلایندهها به پیوندهای دیسولفیدی کراتین (پروتئین اصلی مو) حمله کرده و آنها را تجزیه میکنند. همچنین، آنها میتوانند به لیپیدهای مهم موجود در کوتیکول مو مانند اسیدهای چرب و سرامیدها، که برای حفظ رطوبت و یکپارچگی لایه محافظ خارجی مو ضروری هستند، آسیب وارد کنند.
- تأثیر بر مو: آسیب به کراتین و لیپیدها منجر به تضعیف کلی ساختار مو میشود. کوتیکول مو، که نقش محافظتی دارد، آسیب دیده و از هم باز میشود (شبیه به فلسهای باز شده). این امر باعث میشود موها به سرعت رطوبت خود را از دست داده و به شدت خشک، زبر، شکننده و مستعد موخوره (دو شاخه شدن انتهای مو) شوند. موها درخشندگی طبیعی خود را از دست داده، به راحتی گره میخورند و مقاومت آنها در برابر عوامل مکانیکی (شانه زدن، حرارت) به شدت کاهش مییابد.
5 تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مو چالشها و مکانیسمهای آسیبرسان
5. اختلال در چرخه رشد مو و تحریک ریزش مو:
- چرخه رشد مو شامل سه فاز اصلی است: آناژن (فاز رشد فعال)، کاتاژن (فاز انتقال) و تلوژن (فاز استراحت و ریزش). آلایندههای هوا با مکانیسمهایی مانند ایجاد استرس اکسیداتیو و التهاب، میتوانند این چرخه را مختل کنند. تحقیقات نشان دادهاند که آلایندهها میتوانند باعث کاهش طول مدت فاز آناژن و افزایش سرعت ورود موها به فاز تلوژن شوند. این بدان معناست که موها به جای ماندن طولانیتر در فاز رشد فعال، سریعتر وارد فاز استراحت شده و میریزند. برخی مطالعات نیز کاهش سطح پروتئینهای مهم برای رشد مو (مانند بتا-کاتنین) را در حضور آلایندهها گزارش کردهاند.
- تأثیر بر مو: اختلال در این چرخه منجر به افزایش چشمگیر ریزش مو و در نتیجه کاهش تراکم و نازک شدن کلی مو میشود. این ریزش میتواند به صورت پراکنده در سراسر پوست سر رخ دهد و در افراد مستعد ژنتیکی، میتواند به تشدید طاسی (آلوپسی) یا شروع ریزش مو در سنین پایینتر منجر شود.
5 تأثیر آلودگی هوا بر سلامت مو چالشها و مکانیسمهای آسیبرسان